Forum Srbija
http://forum-srbija.com/

РУКОПИСНЕ КЊИГЕ
http://forum-srbija.com/viewtopic.php?f=394&t=20357
Stranica 1 od 8

Autoru:  Luna.* [ 16 Maj 2012, 12:33 ]
Tema posta:  Re: Istorija srpske knjizevnosti

Slika


Miroslavljevo jevandjelje


Slika

Autoru:  Luna.* [ 16 Maj 2012, 12:44 ]
Tema posta:  Re: Istorija srpske knjizevnosti

Slika

Autoru:  Luna.* [ 16 Maj 2012, 12:45 ]
Tema posta:  Re: Istorija srpske knjizevnosti

Slika

Autoru:  Luna.* [ 16 Maj 2012, 12:46 ]
Tema posta:  Re: Istorija srpske knjizevnosti

Slika


Miroslavljevo jevandjelje cuva se u NARODNOM MUZEJU u Beogradu

Autoru:  Luna.* [ 18 Maj 2012, 12:28 ]
Tema posta:  Re: Istorija srpske knjizevnosti

KAREJSKI TIPIK SA PEČATOM SV. SAVE


Slika


Karejski tipik najstariji je srpski dokument u Hilandaru. To je osnivački ili ktitorski dokument isposnice u Kareji i pisano pravilo života, nazvano po njoj, koju je sv. Sava podigao 1199. godine, odmah po osnivanju manastira Hilandara.

Po nekima, prvi ili rani prepis sa originala, ali po hilandarskom predanju i mišljenju drugih naučnika, original sa svojeručnim potpisom i pečatom sv. Save, svitak se čuvao u Karejskoj isposnici sve do druge polovine 19. veka, kada je prenet u Hilandar.

Karejski tipik se nalazi u arhivu manastira Hilandara


Slika


Pisan je na svitku od pergamenta, samo na jednoj strani, njegova ukupna dužina je 74 cm. Karejski tipik je u ovom fototipskom izdanju reprodukovan u svojoj prirodnoj veličini.

Pečat je od tamnog, zelenkasto-mrkog voska, nepravilnoga kružnog oblika sa prečnikom 39mm, odnosno 43mm. Na početku je krstoliko utisnut žig s monogramom SAVA, tako da svako polje, površine približno 1 cm 2, predstavlja jedan krak krsta.

Transkripcija teksta priređena je diplomatičkim metodom, te su zadržana sva nadredna slova bez spuštanja u red, a skraćenice nisu razrešavane. Jedini nadredni znak u svitku, dve tačke iznad nekih samoglasnika, ovde nije pisan.

*

Jezik Karejskog tipika je staroslovenski, što odgovara prirodi i sadržaju tipika. Pisan je raškim pravopisom, svojstvenim njegovoj starijoj fazi s kraja 12. i iz prve polovine 13. veka. Izvesni retki tragovi srpskog narodnog jezika prepoznaju se u leksici, u dijalektizmu i u arhaičnom instr. jedn. ž. a -osnova.

Sv. Sava je prvi napravio oštar rez od staroslavenskoga jezika kao opšteslovenske koine prema srpskoslavenskoj jezičnoj normi, tj. staroslavenskom srpske recenzije. Izbacio je iz upotrebe slova koja su služila za obeležavanje nazalnih vokala, a koji su do tog vremena već dali svoje nenazalne reflekse. Kako su se poluglasnici dotad ujednačili, sv. Sava je izbacio znak za poluglasnik zadnjeg reda (debelo jer) i ostavio samo znak za poluglasnik prednjeg reda (tanko jer), koje je označavalo poluglasnik srednjeg reda. Ta je reforma rezultirala u raškom pravopisu, koji je odgovarao fonološkim značajkama srpskoga jezika onoga doba, a čiji su istaknuti spomenici, među ostalima, spisi sv. Save i Dušanov zakonik.

*

Karejski tipik ima veoma važno mesto u istoriji pravoslavne monaške duhovnosti i liturgijskog života u Srba. Uporedo sa učvršćivanjem tzv. "opštežiteljne" organizacije monaštva u Hilandaru, po uzoru na razvijene obrasce Palestine, Carigrada i same Svete Gore, Sava je posvetio punu pažnju tzv. "skitskim", pustinjačkim ili usamljeničkim vidovima monaškog podvižništva. Ovi su, pak, poznati još iz davnih vremena nastanka i širenja monaštva u zemljama Bliskog Istoka, pre svega u Egiptu, na Sinaju, u Palestini i Siriji. Između dve krajnosti — čvrstih zajednica sa strogom disciplinom (kinovija) i potpune isposničke usamljenosti (anahoreze), razvio se oblik umerenog osamljivanja dvojice ili trojice isposnika koji se udružuju radi ispunjavanja strožih pravila posta i molitve, obezbeđeni od opasnih duhovnih i psiholoških krajnosti potpune samoće.

Bitna pretpostavka za status Karejske ćelije, po Savinom "Ustavcu", jeste njena potpuna samostalnost, kako u odnosu na svetogorskog prota, tako i u odnosu na hilandarskog igumana. U statusnim odredbama ovog dokumenta treba zapaziti jednostranost obaveza što ih Hilandar kao manastir ima prema ovoj autonomnoj ćeliji.

Sa liturgičkog stanovišta, važne su odredbe o molitveno-bogoslužbenom pravilu, zasnovanom na uprošćavanju onog bogosluženja koje se smatra "sabornim", ali opet u duhu svetogorske liturgijske tradicije. S druge strane, podvučena je uloga psaltira, koji se, pored intenzivnog čitanja na bogosluženju po svetogorskoj tradiciji, imao po savinom tipiku pročitati ceo, do kraja, za "dan i noć". Propisi o postu su stroga varijanta svetogorske prakse, uzakonjene Tipikom sv. Atanasija Atonskog.

"A hoću vašoj ljubavi i ovo da izrečem, pa štaviše i zapovest da dodam.

Ja mnogogrešni i uvek trom na podvizavanja duhovna bih u manastiru našem svete Vladičice i Bogorodice Nastavnice naše, i da li poslužih, ili potrudih se, ili ne male tuge primih, govorim po apostolu Pavlu: "da li u telu ili osim tela — ne znam, Bog zna"; tako i ja o sebi govorim: ako što i primih od toga rečenoga — ne znam, Bog zna! Jer ostadoh u manastiru dokle ne sabrah vaše u Gospodu ljubljeno stado, pošto je mojoj nemoći ne malo pomogla Vladičica naša i Gospođa Bogorodica i Nastavnica. "Mir vam" govoreći, kao i Hristos svojim učenicima. I pomislih: kada sa vama u manastiru prebivah hoteći vas sabrati ili poslužiti vam, i iz ljubavi prema vama zaboravljah svoja premnoga pregrešenja što ih učinih prema Bogu, i porazmislih u sebi da već treba da razmislim i o svojim sagrešenjima. I izišavši načinih sebi stan, koji će biti dvojici ili trojici, i crkvicu podigoh posvećenu svetom i prepodobnom pustinožitelju ocu Savi, čije ime i ja nedostojni imam. I načinih ovaj ustavac, kako treba da se vladaju oni koji hoće da žive u ovoj ćelijici. Te ovu zapovest dajem igumanu i vama, da ne postavi onoga koji služi radi telesnoga odmora ili opet nepismenoga, ili onoga koji trguje u njoj, nego da se izabira onaj koji hoće i želi da ide tesnim putem i da uđe kroz uska vrata. Onoga koji ispunjava ovaj ustav, koji napisah, ovde u ovoj ćeliji, ako vidite da nije dostojan koga ostavih živeći u ovoj ćelijici učenika svoga, poslati treba na ovo mesto onoga koga vidite da želi i ljubi gornji spis, bio on star ili mlad; takav će se naći među vama. I ovo zapovedam posle moga odlaska Gospodu, da ne date u ono mesto ništa, niti pak dozvoljavam da uzmete od njega nešto. Ako li prekršite ovu zapovest, uvredićete mesto ono, i neka vam je suparnik na strašnom sudu prepodobni Sava i ja smerni!"

srpskariynica

Autoru:  Luna.* [ 18 Maj 2012, 12:30 ]
Tema posta:  Re: Istorija srpske knjizevnosti

POVELJA KNEZA LAZARA 1379/80.


Slika


Fotografija preuzeta iz kataloga:
OSAM VEKOVA SRPSKE DUŠE

Autoru:  Luna.* [ 18 Maj 2012, 12:33 ]
Tema posta:  Re: Istorija srpske knjizevnosti

POVELJA DESPOTA ĐURĐA


Slika

Povelja srpskog despota Đurđa Brankovića
Oko 1430. godine
Manastir Svetog Pavla

TEKST POVELJE:

Despot Srba, Đurađ Branković, dozvoljava plemenitom čelniku moje zemlje, Radiću, da preda poklon monasima manstira Svetog Pavla. Poklon se sastoji od prebacivanja sela Gornja Peštanica u okrug braničevski, što je deo despotskog naslednog imanja i Branković ga lično predaje Radiću. Despot sada dozvoljava da se selo da monasima Svetog Pavla sa svom teritorijom i pravima. Sve dok Despot i deca njegova žive, ovaj poklon se neće moći otuđiti, i niko neće imati pravo da ga povuče.
Opis povelje:

Despotska naredba je ispisana u 33 reda kaligrafskog teksta u rukopisu resavske škole. Ukrasno prvo crveno slovo (inicijal) dolazi nakon krsta. Unutar teksta se može naići na još crvenih inicijala. U donjem delu teksta postoji potpis: "Božjom milošću, gospodar Srba, despot Đurađ" uz crvenu traku i pečat prečnika 8 cm koji ima u sebi utisnut grb Brankovića i natpis "U Gospodara Hrista, verni i hristoljubivi gospodar Srba i poddunavskih teritorija, Đurađ". Dokument nije datiran, ali se datum može otprilike odrediti na osnovu događaja opisanih u povelji.

iyvor.rodoslavlje

Autoru:  Luna.* [ 18 Maj 2012, 12:38 ]
Tema posta:  Re: Istorija srpske knjizevnosti

RIZNICA PEĆKE PATRIJARŠIJE

PAHOMIJEVI ZAPISI


Pahomijev zapis je najstarije svedočanstvo o Kosovskom boju i o pogibiji kneza Lazara i sultana Murata. Danas se rukopisna knjiga Otačnik (Paterik) iz 1389. godine nalazi u Biblioteci manastira Pećke Patrijaršije pod br. 96.

Grešni Pahomije.
Pahomije zemlja.
Pahomije trava.


Slika


Paterik iz Pećke Patrijaršije, donji deo stranice sa Pahomijevim zapisom o Kosovskom boju.
Zapis je sastavio prepisivač Pahomije, između 28. juna i 31. avgusta 1389. godine
i danas predstavlja najstariji sačuvani dokument o tom događaju.

SVETI KNEZ LAZAR I KOSOVSKI ZAVET
Proterej Radomir Nikčević

Autoru:  Luna.* [ 20 Maj 2012, 20:24 ]
Tema posta:  Re: Istorija srpske knjizevnosti

KARANSKO JEVANĐELJE


Slika


Karansko jevanđelje je najznačajnija rukopisna knjiga u srpskoj kulturi napisana početkom XVII veka. Čuva se u manastiru Nikolje. Manastir Nikolje, sa crkvom Sv. Nikole, nalazi se na levoj obali Zapadne Morave, pod Kablarom.


...Ponos manastira i njegove riznice jeste Karansko jevanđelje, rukopisna knjiga nastala 1608. godine. Ova sveta čitanka čuva se omotana lanenom krpom i najposle papirom, a istoričari tvrde da je knjiga jedinstven primer uticaja islamske umetnosti u ukrašavanju rukopisa na našim prostorima. Ovu je sačinio sin protopopa Raleta, po imenu Vuk, koji je i potpisan, ali su na izradi knjige poslovala dvojica. Drugi je bio svetovni majstor, po svoj prilici musliman.

Karansko jevanđelje bogato je ukrašeno portretima jevanđelista, manjim zastavicama i inicijalima. Kolone teksta, zajedno sa slikanim ukrasom, uokvirene su uskim ornamentima crtanim crnim mastilom, plavom i crvenom bojom. Od boja, upotrebljavane su plava, ružičasta, zelena, bela, crna, zatim zlato, ponegde i srebro. Jarkost boja očuvana je kao da je knjiga juče iz štamparije, samo što se po marginama vide tragovi sveća kapalica i ljudskih prstiju.—

Tekst: Gvozden Otašević
srpskaknjizevnost

Autoru:  Luna.* [ 20 Maj 2012, 20:29 ]
Tema posta:  Re: Istorija srpske knjizevnosti

SRPSKE RUKOPISNE KNJIGE


Slika


njiga je u Srbiji, do pojave prvog štampanog izdanja 1493, bila isključivo rukopisna, pisana na pergamentu, ili hartiji, i uglavnom je nastajala u srpskoj redakciji staroslovenskog jezika prema potrebama manastira i bogosluženja u crkvama.

Vekovima prepisivane rukom i često u tajnosti čuvane rukopisane knjige, doživele su u 21. veku svoju digitalizaciju i ušle u novi svet. Jer, odabrane stranice srpskih rukopisnih knjiga Arheografskog odeljenja Narodne biblioteke Srbije (NBS) mogu se danas pogledati i preko interneta. Većina ovih rukopisa nastajala je u srednjem veku najčešće u manastirima. U njima su, danju ili češće noću, pod oskudnom svetlošću sveće, rukopisane knjige. Ne kao danas, kad se slova nižu na displeju kompjutera tipkanjem prstiju po tastaturi, a onda jednostavnim klikom i štampaju, već dugotrajnim ispisivanjem, kaligrafskim crtanjem i oslikavanjem svakog slova ponaosob. Na pergamentu, koji u Srbiji kao podloga za pisanje preovlađuje do početka 14. veka, ili na hartiji koja je u upotrebi već od 13. veka.

Najstarija sačuvana ćirilska knjiga srpske redakcije staroslovenskog jezika, jevanđelje zahumskog kneza Miroslava, brata rodonačelnika prve srpske države Stefana Nemanje, datira iz 12. veka. Pisana je na pergamentu slovima tzv. ustavne ćirilice i ukrašena je inicijalima i minijaturama u boji i zlatu. Veći deo teksta ispisao je anonimni pisar, osim manjih delova teksta i minijatura koje je pisao i oslikao Grigorije Dijak. Kao spomenik kulture koji je upisan u listu Pamćenja sveta, "Miroslavljevo jevanđelje" dokazuje da je srpska redakcija staroslovenskog jezika dobila završni oblik.


Slika


Po svojim ortografsko-kaligrafskim odlikama ono povezuje važne izvore vekovima stare zetsko-humske pismenosti i glagoljsku tradiciju iz Makedonije sa ćirilskim raškim pravopisom. Ova bogoslužbena, kao i sve rukopisne knjige, zbog čestih vojni na ovim prostorima, više puta je menjala mesto na kojem je čuvana. Jevanđelje je otkrio ruski naučnik Porfirije Uspenski 1845. u Hilandaru. Kralj Aleksandar Obrenović dobio ga je na poklon od manastirskog bratstva 1896. i doneo u Beograd. Tokom Prvog svetskog rata 1916. Jevanđelje je dospelo na Krf, a od 1918. smešteno je u trezor Glavne državne banke. Za vreme Drugog svetskog rata čuvano je u manastiru Rača i u Narodnoj banci, a u Narodnom muzeju u Beogradu je od 1945. Dva fototipska izdanja čuvaju se u Trezoru Arheografskog odeljenja NBS u Beogradu.

Hronološki, naredni sačuvani srpski rukopis je "Bratkov minej", nazvan po pisaru Bratku, pisan na pergamentu u vreme kralja Vladislava (1234—1243). Na primeru ove rukopisne knjige koja sadrži tropare i sve što se peva o crkvenim praznicima raspoređeno po mesecima, najbolje se oslikava jedna od osobenosti ovih kulturnih spomenika, a to je upisivanje novog iza već postojećeg teksta. "Bratkov minej" ispisalo je pet pisara, a povremeno se javlja još četrnaest ruku u različitim vremenskim periodima. Zato se ova rukopisna knjiga, po datumu nastajanja, smešta i u drugu četvrtinu 13. i u četvrtu deceniju 14. veka. Na osnovu pravopisnih obeležja vezuje se za zetsko-humsko područje, uz razlike u zavisnosti od prepisivača. Po izboru stihira i kanona, prvi deo koji je upisivao Bratko umnogome se slaže s ruskim minejima s kraja 11. veka. Pripadao je starom fondu rukopisa Narodne biblioteke, a kao i većina rukopisnih knjiga iz arhive NBS, nestao je za vreme Prvog svetskog rata i dospeo u Saveznu Republiku Nemačku odakle je otkupljen 1969.


Slika


"Beogradski parimejnik" potiče iz prve četvrtine 13. veka. Ova zbirka parimija, priča izabranih iz starozavetnih i novozavetnih knjiga, po svom pismu, u srpskoj redakciji staroslovenskog, svojstvena je ranoj raškoj ortografiji, ali ga pojedini pravopisni znaci vezuju i uz zetsko-humske rukopise i raniju makedonsku podlogu. Pisar nije poznat, a od ovog, jednog od najlepših spomenika rane srpske pismenosti, ostali su samo odlomci parimija i to onih koje su se čitale na večernjim službama od srede uveče prve nedelje posta do petka tzv. Cvetne nedelje. "Beogradski parimejnik" nalazio se u NBS sve do 1915, kada je nestao tokom povlačenja srpske vojske i naroda preko Albanije. Vraćen je fondu otkupljivanjem od Savezne Republike Nemačke 1969.

Iz treće četvrtine 13. veka potiče "Zbornik popa Dragojla". Nazvan je po imenu pisara upisanom na 45. listu ove rukopisne knjige, a po ortografskim obeležjima registrovan je kao spomenik rane hilandarske škole. Srpska redakcija staroslovenskog na pergamentu, uz manju upotrebu grčkih slova i nekoliko jezičkih crta poniklih na zetsko-humskoj teritoriji, ima mnogo osobenosti "Miroslavljevog jevanđelja". U Zborniku apokrifnih tekstova zapažaju se brojne govorne inovacije u imenskim i glagolskim oblicima, ali i uticaj makedonskog jezika. Bivši vlasnik ove rukopisne knjige izvesni D. Srećković, našao ga je 1875. u albanskom selu blizu Skadra u jednoj svešteničkoj porodici koja ga je čuvala sedamnaest generacija. Ministarstvo Srbije otkupilo ga je 1902, nestalo je 1915, a otkupljeno je 1969. od SR Nemačke.

Vodeni znaci na "Zborniku srpskih žitija i hilandarskom tipiku taha Marka" iz 1370/75. godine, koji je na hartiji, prepisivao monah Marko, ukazuju da je nastao u Hilandaru.

Pripada najlepšim pismima poslednje trećine 14. veka raškog, normiranog pravopisa. U ovoj rukopisnoj knjizi sačuvana su neka od najbitnijih dela srpske srednjovekovne književnosti, žitija svetih — Simeona i Save od Domentijana i Teodosija, Pohvala Svetom Savi od Teodosija i Hilandarski tipik Svetog Save. Od 1914. godine čuva se u NBS i bila je jedina rukopisna knjiga koja je sklonjena iz arhiva tokom bombardovanja 6. aprila 1941.


Slika


Jedno od najlepših primeraka srpskih rukopisnih knjiga 14. veka, "Nikoljsko jevanđelje", pisano je na pergamentu u prepisivačkoj školi manastira Nikolje u Ovčarsko-kablarskoj klisuri. U knjizi se nalaze četiri novozavetna jevanđelja, a lepota ove rukopisane knjige je u iluminacijama i inicijalima koji su vezeni u boji zlatom i srebrom. Svaki jevanđelista ima svoj zaštitni znak, poglavlja počinju inicijalima i aplikacijama na kojima su krune, ljiljani i drugi simboli. Do kraja 19. veka čuvano je u manastiru Nikolje, gde ga je 1820. pronašao Vuk Karadžić. Do Prvog svetskog rata čuvano je u NBS, odakle mu se 1914. gubi svaki trag sve do 1966, kada je otkriveno u Dablinskoj biblioteci. Nedavno je napravljeno sto kopija ove rukopisne knjige koje su razdeljene kulturnoistorijskim institucijama u Srbiji.

Iako je prva štampana srpska knjiga, "Oktoih" 1493, izašla samo četiri decenije posle izuma Gutenbergove štamparije, u Srbiji je nastavljeno sa prepisivačkom tradicijom, jer su potrebe za knjigama bile veće od mogućnosti starih srpskih štamparija. Jedna od istorijski najznačajnijih rukopisnih knjiga jeste takozvani "Prizrenski prepis Dušanovog zakonika" s početka 16. veka. Pisar i mesto nastanka nisu poznati. Prepis je pisan na papiru srpskom redakcijom staroslovenskog jezika, a sadrži skraćenu "Sintagmu Matije Vlastara", "Justinijanov Zakon" i "Zakonik Cara Dušana". Do Drugog svetskog rata bio je u arhivu, a i danas se čuva u Arheografskom trezoru NBS.

Tekst: Vanja Savić
jat.com

Stranica 1 od 8 Sva vremena su u UTC + 1 sat
Powered by phpBB © 2000, 2002, 2005, 2007 phpBB Group
http://www.phpbb.com/