Forum Srbija
http://forum-srbija.com/

Počeci srpske pismenosti
http://forum-srbija.com/viewtopic.php?f=394&t=16120
Stranica 6 od 6

Autoru:  Mina* [ 12 Jan 2013, 09:51 ]
Tema posta:  Re: Počeci srpske pismenosti

Jubilej Svetih Ćirila i Metodija (3): Hadrijanova dozvola

Solunska braća, Metodije i Konstantin ( Kiril ili Ćirilo), koji su 863. godine počeli da vrše duhovnu i prosvetiteljsku misiju u Velikoj Moravskoj, četiri godine kasnije stižu u Rim gde ih je svečano dočekao papa Hadrijan Drugi sa građanima koji su pozdravili povratak moštiju pape Klimenta, a koje su braća predala papi uz zahtev da se dozvoli upotreba slovenskog jezika u bogosluženju.

Slika

Spomenik Ćirilu i Metodiju

Papa Hadrijan je pregledao knjige na slovenskom jeziku i dozvolio njihovu upotrebu u crkvama. Zvanični deo ove odluke ogledao se u rukopoloženju Konstantinovih i Metodijevih učenika u sveštenički čin koje su obavili episkopi Formoza i Gondrih, nad slovenskim knjigama u katedrali svetog Petra uz pojanje liturgije na staroslovenskom jeziku.

Neposredno posle toga Konstantin se razboleo i zamonašio u jednom grčkom manastiru u Rimu, uzevši monaško ime Ćirilo, (Kiril), što na grčkom jeziku znači Gospodnji. On je nakon 50 dana bolesti umro u Rimu 14. februara 869. godine.


Slika

Postali i zaštitinici Evrope

Papa je zatim postavio Metodija za moravsko-panonskog arhiepiskopa sa sedištem u Sirmijumu (Sremskoj Mitrovici) i izdao mu poslanicu koja je takođe upućena kneževima: moravskom Rastislavu, nitrinskom Svatopluku i panonskom Kocelju, a u kojoj se potvrđuje papina dozvolu za upotrebu (staro)slovenskog jezika u liturgijama, napominjući pri tom da se prilikom bogosluženja prvo čita liturgija na latinskom, a potom na slovenskom jeziku.

Optužen za jeres
"U vreme boravka solunske braće u Rimu pojačao se germanski pritisak na Moravsku i ona je od 870. faktički postala deo Zapadnog (Rimskog) carstva. Te godine Metodije se sa titulom moravsko-panonskog arhiepiskopa vratio iz Rima, prvo u Panoniju a potom i u Moravsku.


Jači od zabrane


Na Balkanskom poluostrvu, u Primorskoj Hrvatskoj, na čijem se prostoru, pretežno na dalmatinskim ostrvima u vidu popova glagoljaša, glagoljica održala dugo. Ponegde i do Drugog svetskog rata, bez obzira na to što je bogosluženje na slovenskom jeziku osuđeno i zabranjeno na saborima u Splitu 925. i 928. godine.


Najpre je nastavio misiju kod panonskog kneza Kocelja, koji je delio Rastisavljevo gledište o učvršćenju hrišćanstva na slovenskom jeziku radi odbrane od germanstva. Pretpostavlja se da je u Sirmijumu Metodije uveo prvi put liturgiju samo na staroslovenskom jeziku što je postalo uzrok novih nevolja", piše Šmeman u Istorijskom putu pravoslavlja.

Budući da je znatno ranije (794. godine) i mnogo pre početka misije Ćirila i Metodija, jedan od zapadnih crkvenih sabora zabranio služenje liturgije na svim drugim jezicima osim na latinskom, grčkom i judejskom, Metodije je formalno prekršio tu odluku vršeći bogosluženja samo na slovenskom. Otpor germanskog sveštenstva dostigao je vrhunac na velikom saboru na kome je Metodije optužen za jeres i zatočen u Regenzburgu. Nakon dve i po godine tamnovanja, on 873. godine biva oslobođen na insistiranje pape Jovana VIII, posle čega se vraća u Panoniju.

Međutim, knez Kocelj je umro 872. i germanski feudalci su već 873. godine ovladali panonskom kneževinom, te Metodije ponovo odlazi u Veliku Moravsku, gde je nastavio svoje delovanje, u državi moravskog kneza Svatopluka Prvog. On je prethodno proglasio nezavisnost i proterao germanski kler iz svoje države, tako da je Metodije bez većih problema upravljao svojom arhiepiskopijom u periodu od 873. do 879. godine.


Slika

Sveti Kliment Ohridski

Ali, i dalje je bio u sukobu sa germanskim klerom oko jurisdikcije njegove arhiepiskopije, kao i oko filiokve, a u skladu sa tadašnjim sukobom između carigradskog patrijarha i rimskog pape o prirodi Hristovoj, odnosno o tome da li Sveti Duh proizilazi samo iz Oca (Boga), kao što su smatrale istočne hrišćanske crkve ili i iz Sina (Hrista) kako je to smatrala zapadna hrišćanska crkva. Ove rasprave i stalne pritužbe germanskog klera uzrokovale su da papa Hadrijan u Rim pozove arhiepiskopa Metodija da ovaj opravda svoje delovanje.

Tako da 880. godine on ponovo odlazi u Rim, preko Pečuja, Nina i Ankone. Metodije uspeva pred papom da odbrani svoje stavove u odnosu na zamerke koje je u ime germanskog klera izneo Vihing. I tom prilikom opet se pred papom obavezao da će poštovati papske odluke u vezi sa liturgijskim pravilima da se bogosluženje najpre vrši ili na latinskom, ili na grčkom ili na judejskom, pa tek onda na slovenskom jeziku, a papa je ponovo izdao povelju kojom dozvoljava bogosluženje i na slovenskom jeziku (staroslovenskom).

Progon učenika
Metodije se posle Rima vratio u srednju Evropu, ali se već 881. godine uputio u Carigrad. U vizantijskoj prestonici srdačno su ga dočekali patrijarh Fotije i novi vizantijski car Vasilije Prvi. Oni su ga podržali i Metodije se 882. godine preko Hadrijanopolja, Filipolja, Serdike, Niša, Beograda, Sirmijuma i Višegrada (Mađarska) vratio u Velikomoravsku kneževinu.


Zaštitnici Evrope

Ćirilo i Metodije su 1980. godine proglašeni svecima zaštitnicima Evrope, a po Ćirilu je nazvan oko 1.505 metara visok planinski vrh na ostrvu Livingston, koje se nalazi u arhipelagu Južnih Šetlandskih ostrva na Antarktiku. Ćirila su kanonizovale obe hrišćanske crkve, ali ga praznuju različitim datumima, pravoslavna 11. maja, a katolička 14. februara


Poslednje godine svog delovanja proveo je u povećanoj netrpeljivosti germanskog klera i gubljenju oslonca, kako u knezu Svatopluku, tako i u papskoj kuriji, jer su posle smrti Jovana VIII u decembru 882. godine, potonje pape počele da zauzimaju negativan stav prema Metodiju i njegovom delovanju, dok je podrška Vizantije bila suviše udaljena i samo nominalna.

Metodije je preminuo 6. aprila 885. u Velikomoravskoj kneževini, odredivši pred smrt za naslednika jednog od svojih sledbenika Gorazda. Ali, ubrzo posle Metodijeve smrti došlo je do potpunog sloma slovenskog bogosluženja u srednjoj Evropi. Papa Stefan Peti odbio je da potvrdi Gorazda za Metodijevog naslednika i umesto njega za novog moravsko-panonskog arhiepiskopa je postavio Vihinga, koji je nekoliko godina ranije u Rimu kao predstavnik germanskog klera optuživao Metodija za jeres. Potom su usledila hapšenja, ubistva i progon učenika solunske braće.

Metodijev nesuđeni naslednik Gorazd i njegov sledbenik Lavrentije su uhvaćeni i najverovatnije ubijeni, iako ima indicija da je posle sloma Velikomoravske kneževine 906. godine Gorazd nastavio rad Ćirila i Metodija u okolini Krakova. Ostali njihovi učenici su ili proterani ili su se spasili bekstvom na jug ka Balkanskom poluostrvu, a među njima su se našli Kliment, Naum, Konstantin Preslavski i Agelarije.

Misija svetih Ćirila i Metodija je u osnovi doživela krah pošto nije uspela da stvori čvrstu nacionalnu crkvu u Velikomoravskoj kneževini koja bi širila hrišćanstvo među Slovenima na njima razumljivom jeziku. S druge strane, ona je ipak imala presudnu ulogu na početku većeg širenja hrišćanstva među slovenskim narodima, jer su tokom njenog trajanja stvorene crkvene knjige na slovenskom jeziku, ali i učeni kadrovi koji su bili sposobni da nastave misiju solunske braće.

Najznačajniji dometi njihovih učenika bili su na Balkanskom poluostrvu na kome su nastavili rad na širenju pismenosti i hrišćanstva. U Velikoj Bugarskoj osnovane su Preslavska i Ohridska škola. Bugarski vladar Boris Mihajlo, koji je uveo hrišćanstvo u svoju državu, prihvatio je 886. godine Klimenta i Nauma i uputio ih da nastave svoj rad - Kliment u Ohridu, a Naum do 893. godine u Pliski i Preslavu, posle čega je i on posle okončanja političkih trzavica i povratka paganizma pod Vladimirom (889 - 893) prešao u Ohrid.

Završni čin delovanja misije u Bugarskoj odigrao se na velikom narodnom saboru 893. godine na kome je ponovo odbačeno paganstvo, a do tada zvanični grčki jezik, zamenjen je slovenskim jezikom pisanim ćirilicom. Smatra se, naime, da su u periodu od 886. do 893. godine, po jednima ili početkom 10. veka po drugima, na prostoru Bugarske, učenici Ćirila i Metodija, najverovatnije Kliment, stvorili drugo slovensko pismo - ćirilicu. Ime su joj dali u spomen na svog učitelja i tvorca glagoljice Konstantina Filozofa, koji je u monaštvu uzeo ime Ćirilo.


vesti

Autoru:  Luna.* [ 13 Jul 2013, 15:54 ]
Tema posta:  Re: Počeci srpske pismenosti

KNJIŽEVNOST SRBA U SREDNJEM VEKU


ČOVEKOV GOVOR i PISMO

Govor je omogućio sporazumevanje među ljudima u njihovom svakodnevnom životu. Njime su oni mogli da izraze svoje želje, potrebe, strah, radost, osećanja i misli u pojedinim situacijama i okolnostima. Međutim, govor i usmeno saopštavanje nisu mogli da izrečenome pribave i osiguraju duže trajanje u obliku i sadržini u kojima su bivali izrečeni. Tek je upotreba pisma omogućila da izrečeno osećanje ili misao, već prema vrednosti, kraće ili duže traju i van vremena u kome su nastali, da se neizmenjeni prenose kroz godine, decenije, stoleća. Na taj način mi čujemo čoveka koji je živeo pre sto, hiljadu ili dve hiljade godina, upoznajemo svet u kome je živeo, njegov svet.

Pisana reč je spona koja povezuje ljude iz raznih vremena i sa različitih geografskih prostora. Nastanak pisma ima svoju dugu istoriju. Njegova upotreba nije se javila u isto vreme u svim ljudskim sredinama, nego zapravo u velikim vremenskim razmacima, već prema uslovima života i stepenu razvijenosti u pojedinim društvenim zajednicama. Zato je početak pisane reči u jednoj sredini ponekad vremenski udaljen i po hiljadu i više godina od javljanja pisma i pismenosti u drugoj sredini. S tim u vezi je i činjenica da je i osnovna namena upotrebe pisma i pismenosti u početku mogla da bude delimično različita, jer su ne samo potrebe čovekove nego i njegova svest, a i svest celog društva, ili njegovog najznačajnijeg dela, bile jednim svojim delom slične, ali drugim delom različite.


JAVLJANJE PISMA KOD SLOVENA

Pismo i pismenost javljaju se kod Slovena sa izvesnim zakašnjenjem, tj. u vreme kada su već postojale razvijenije kulture nekih evropskih naroda, a i društva organizovana u države. Znatan broj Slovena našao se početkom IX stoleća između dve feudalno organizovane značajne državne sile, koje su već imale i organizovanu hrišćansku crkvu kao bitnog nosioca društvene ideologije. To su bili Vizantija i Germani. I jedni i drugi težili su da Slovene podvrgnu svojoj vlasti i da im nametnu hrišćanstvo. Obe te strane nisu predstavljale istu snagu, niti su mogle da koriste iste načine da bi ostvarile svoje ciljeve. Vizantija, naime, nije u to vreme predstavljala onakvu prodornu silu kakvu su predstavljali Germani, jer su vizantijsko feudalno društvo i poredak bili dotrajali i počeli postepeno ali stalno da slabe, kao i moć vizantijske države. Zato je Vizantija objektivno predstavljala manju opasnost, a sama je u sprovođenju svojih ciljeva morala postupati opreznije. Šireći svoj uticaj među slovenskim plemenima prenošenjem hrišćanske vere među njih, ona je nastojala da im šalje misionare koji su govorili jezikom tih plemena. Kada je moravski knez Rastislav zatražio od Vizantije da mu pošalje misionare koji će hrišćanstvo širiti na jeziku Slovena, on je time hteo da suzbije uticaje Germana, koji su hrišćanstvo širili na nemačkom jeziku. Misija je bila poverena Ćirilu i Metodiju. Izvesno je da su ovi misionari posedovali neko iskustvo u tim misionarskim akcijama kad su znali da je neophodno da izvesne crkvene i verske knjige budu na slovenskom jeziku da bi ova slovenska plemena trajnije prihvatila hrišćanstvo. S jedne strane, postojala je, dakle, svest o tome da reč i misao, ako treba da duže traju, moraju biti napisani, a s druge, hrišćanstvo je svoje dogme već bilo konačno utvrdilo i nije dozvoljavalo da se išta u tome menja. Nemajući svoje, Sloveni su u početku bili primorani da se služe ili grčkom ili latinskom azbukom, uglavnom prema tome da li su bili bliže vizantijskim ili rimskim kulturnim centrima i graničnim teritorijama. Obe ove azbuke bile su nepodesne za jezik Slovena, jer se slovenski sistem glasova znatno razlikovao i od grčkog i od latinskog; zato se grčka ili latinska azbuka nisu mogle primenjivati duže, već su bile samo prolazna i lokalna pojava.


PRVE SLOVENSKE AZBUKE

Spremajući se da na poziv moravskog kneza Rastislava pođu u hrišćansku misionarsku akciju..., Ćirilo je sastavio prvu slovensku azbuku — glagoljicu. On ju je sastavio uglavnom prema grčkoj brzopisnoj azbuci prilagođavajući je slovenskom jeziku. Tim pismom su bile napisane prve knjige na slovenskom jeziku; to su bili prevodi verskih knjiga. Tako se pismo kod Slovena javlja najpre u vezi sa potrebama širenja hrišćanstva i prvi slovenski spomenici pismenosti jesu Ćirilovi rukopisi. Oni nisu sačuvani.

Braća Ćirilo i Metodije poznavali su jezik slovenskih plemena oko Soluna, pa su taj govor uzeli za jezik crkvenih knjiga. Kako je taj jezik preko crkvenih knjiga postao jezik kojim su se obavljali crkveni obredi, nazvan je crkvenoslovenskim ili staroslovenskim jezikom.

Danas, kada u razvitku slovenskih jezika postoje znatne međusobne razlike, nameće se pitanje kako je bilo mogućno da jezik makedonskih Slovena oko Soluna postane crkveni i obredni jezik svih Slovena i kako se na njemu moglo s uspehom širiti hrišćanstvo među svim slovenskim plemenima. Razlike među jezicima tadašnjih slovenskih plemena bile su male i zato su jezik kojim su bile napisane crkvene knjige mogli razumeti svi.

Misija Ćirila i Metodija među moravskim Slovenima naišla je na otpor germanskih feudalnih i crkvenih poglavara, te su njihovi učenici, a i Metodije, posle Ćirilove smrti, morali da beže iz Moravske. Tada su se oni zadržali kod kneza panonskih Slovena Kocelja, a proganjani i tamo, povlačili su se prema slovenskom jugu, te su slovenske crkvene knjige preneli i među Južne Slovene.

Glagoljica, najstarije slovensko pismo, nastastala je, dakle, u drugoj polovini IX stoleća i njome su pisani prvi spomenici slovenskih naroda.

Uprkos jakoj tuđinskoj propagandi, sa raznih strana, da se glagoljica istisne kao slovensko pismo, ona se najduže održala u Hrvatskoj — sve do XIX veka. Uzrok tome je uglavnom borba popova glagoljaša, naročito u Dalmaciji. Oni su se, boreći se za bogosluženje na slovenskom jeziku, borili u isto vreme i za knjige pisane na slovenskom jeziku i slovenskim pismom. Tek kad su se crkvene obredne katoličke knjige počele štampati latinicom, glagoljica je bila sve više potiskivana dok nije sasvim potisnuta.

Ćirilica je stvorena kasnije od glagoljice. Misli se da je nju stvorio Kliment, učenik Ćirila i Metodija u X stoleću, i to na osnovu grčke svečane, ustavne (uncijalne) azbuke, a neka je slova kombinovao prema glagoljici. Ćirilica je kao lakša i spretnija ubrzo zamenila glagoljicu u Raškbj i Bugarskoj, tako da je tu čak i sećanje na glagoljicu kao prvo slovensko pismo skoro potpuno iščezlo. Zato su najstariji sačuvani spomenici kod Srba i Bugara bili pisani ćirilicom.


PROMENE U JEZIKU

Jezik se tokom vremena stalno razvija. On ima svoj naročiti život, sa napretkom i razvitkom društva doživljava promene — raste, razvija se, bogati se, menja se. Već u vreme Ćirila i Metodija, i pored svih velikih bliskosti u govorima raznih slovenskih plemena, morale su postojati i neke razlike. Vremenom su te razlike postajale i veće.

Kako tada nije bilo štampe, nego su se crkvene knjige prepisivale rukom, to su prepisivači, najčešće i nehotice, unosili u tekstove ponešto i iz živog, govornog jezika i time odstupali od prvobitnog crkvenoslovenskog teksta. Uskoro su se, dakle, i u jeziku crkvenih knjiga javile razlike, već prema tome na kojoj su teritoriji crkvene knjige prepisivane. Najmanje se menjala upotreba reči, a u samim rečima, naročito krajem XI i početkom XII veka, dolazilo je do promena glasova i oblika.

Ta promena crkvenoslovenskog jezika u glasovnom pogledu (fonetskom), u pogledu oblika (morfološkom), pa donekle i rečnika (leksičkom) naziva se recenzijom ili redakcijom. Tako su se u svaki slovenski jezik na njegovom području, u granicama razvitka njegovih osobina i posebnosti, unosile u prvobitni, staroslovenski ili crkvenoslovenski jezik razne promene. Otuda imamo i razne recenzije crkvenoslovenskog ili staroslovenskog jezika, tj. jezika crkvenih knjiga: srpsku, češku, bugarsku, rusku recenziju.


OD CRKVENOG DO KNJIŽEVNOG JEZIKA

Sa stvaranjem feudalnih slovenskih država javila se i potreba za pisanim državnim i drugim dokumentima. Vladari, banovi i vlastela izdavali su povelje i druga dokumenta svetovnog karaktera. Razume se da su se i tu upotrebljavala pismena kao i u crkvenim knjigama, ali jezik je morao biti bliži govornom, narodnom jeziku, pa su u njima često odstupanja od prvobitnog jezika veća nego u crkvenim knjigama. Ni na tome se nije zadržala upotreba pismena. Kao i u drugim sredinama, javila se i kod slovenskih naroda potreba za književnošću, bilo prevodnom, bilo originalnom. Jezikom srpske recenzije i njenom ćirilskom azbukom pisali su srpski srednjovekovni pisci biografija (Sava, Stevan Prvovenčani, Domentijan, Teodosije, Danilo, Grigorije Camblak, Konstantin Filozof i drugi). Istom recenzijom i azbukom pisani su prevodi stranih srednjovekovnih romana i pripovedaka na naš jezik, zatim letopisi, hronike, zapisi i druge književne vrste naše književnosti u doba feudalizma.

Autor teksta nepoznat

Stranica 6 od 6 Sva vremena su u UTC + 1 sat
Powered by phpBB © 2000, 2002, 2005, 2007 phpBB Group
http://www.phpbb.com/